• RestoraTÜRK

  • "Mimari, insan ile varlık arasındaki ilişkiyi düzenleyen disiplindir."

  • Şehri imar ederken nesli ihya etmeyi ihmal ederseniz, ihmal ettiğiniz nesil imar ettiğiniz şehri tahrip eder... Turgut Cansever

  • RestoraTÜRK

Copyright 2019 - Custom text here

İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı

Bilinen en eski dönemlerden İslâmiyetin kabul edildiği X. yüzyıla kadar geçen zaman içinde oluşan sözlü ve yazılı eserlerin bulunduğu dönem edebiyatına İslâmiyet Öncesi Türk Edebiyatı diyoruz.

Türkler bilinen en eski dönemlerden beri, Asya kıtasının kuzeyinde Sibirya adı verilen bölgenin başlangıcı ile güneyinde Himalaya Dağlarının başladığı yere kadar genişleyen topraklarda yaşamışlardır. Bu sınırlar batıda Ural Dağlarına, doğuda ise Çin Seddine kadar dayanır. Türkler zaman zaman boyların birleşmesiyle büyük devletler kurmuşlardır. Göktürkler, Hunlar, Sakalar Vb. gibi.

Atalarımızın yaşadığı toprakların özelliklerine bir göz atarsak, onların yaşayış tarzları hakkında bir fikir edinmiş oluruz. Edebiyat da bu yaşayış tarzının bir sonucudur.

Eski Türklerin sosyal hayatı ile ilgili olarak elimizde bulunan bilgilere göre onlar atın, demirin ve törenin hâkim olduğu değişik bir kültür oluşturmuşlardır.

Bu kültür bazı kimselerin yanlış anladığı gibi göçebe bir yaşayış tarzı değildir. Çünkü bugün arkeolojik kazılar sonucu Türklerin yaşadıkları yüksek medeniyete sahip şehirler bulunmuştur.

Yazın yaylalara çıkarak hayvanlarını otlatan ve kış hazırlıkları yapan eski Türkler, kışın kışlak adı verilen evlerinde yaşarlardı. Tarım havzasında yapılan araştırmalarda ziraatle uğraştıkları, buğday ve dan ektikleri tespit edilmiştir.

Yaşadıkları hayat tarzının tabiî sonucu olarak kuvvetli, cesur, aktif olan Türkler bu özellikleri üzerinde toplayan kahraman tipine "alp" ismini vermişlerdir. Aile ve toplum hayatına önem verilmiş, güçlü bir sosyal yardımlaşma duygusu gelişmiştir.

Toplumda dayanışmayı ve kültürel canlılığı ise kam, baksı, ozan denilen din adamları veya kendilerine yarı dinî görevler yüklenmiş sanatçılar sağlardı.

Devamını oku...

Sözlü Edebiyat

Sözlü Edebiyat, Türklerin henüz yazıyı kullanmadıkları dönemdeki edebiyattır. Bu dönem edebiyatı sözlü olarak üretilmiş ve kulaktan kulağa yayılarak varlığını sürdürmüştür. Bu dönemde edebiyatımızı Şamanizm, Maniheizm, Budizm gibi dinler etkilemiştir.

İslamiyet öncesi Türk edebiyatı, M.Ö. 4000'li 3000'li yıllardan başlayarak Türklerin İslamiyeti kabul ettiği XI. yüzyıl ortalarına kadar sürer. Bu uzun dönemin KökTürkler'e ait yazılı anıtların ortaya konduğu M.S. VI. yüzyıla kadar olan bölümü sözlü edebiyat dönemi olarak adlandırılır.

Türklerin edebiyatında da sözlü edebiyatın doğuşu dinsel temellere dayanır, dinsel törenlerde üretilmeye başlanmış, kuşaktan kuşağa aktarılarak yaşatılmıştır.

Edebiyat türleri içinde ilk doğan tür olan şiir, sözlü edebiyatın anlatımında önemli bir rol oynar. İslamiyet öncesi Türk edebiyatında da şiirin önemli bir yeri vardır.

Sözlü Edebi Ürünler:

1. Koşuk: Aşk, sevgi, ve tabiat güzelliklerini anlatan şiire Koşuk adı verilir. Bu tür daha sonra halk edebiyatında koşma adıyla anılmıştır.
2. Sav: Söyleyeni belli olmayan dönemin özlü sözleridir. Savlara bugün Atasözü veya deyim adı verilir.
3. Sagu: "Yuğ" adı verilen büyük bir yas töreni yapılırdı. Bu törenlerde ozanlar, sağıtcı adı verilen ağıtcılar güzel sözler söyleyerek dile getirdikleri şiirlerdir. Sagunun tamamı dokuz dörtlüktü.
4. Destan: Milletin tarihi kahramanlıklarını anlatan halk arasında ağızdan ağıza söylenerek gelen uzun nazım türüdür.

Türk Destanları hakkındaki şu makale de ilginizi çekebilir; tıklayınız

Bu döneme yönelik elimizdeki en eski kaynak Kaşgarlı Mahmut'un "Divan-ı Lügat-it Türk" adlı eseridir.

İlk Türk Şairleri

Kaşgarlı Mahmud'un Divânü Lûgati't Türk adlı eserinde ve Turfan kazılarında ele geçirilen metinlerde geçen isimler; Aprın Çor Tigin, Çuçu, Ki-ki, Kül Tarkan, Asıg Tutung, Pratyaya Şiri, Kalun Kayşı, Çisuya Tutung'dur.

Devamını oku...

TÜRK VE DÜNYA EDEBİYATINDA ROMAN ALANINDAKİ İLKLER

  • Batılı tarzda ilk realist roman: Halit Ziya Uşaklıgil - Mai ve Siyah/Aşk-ı Memnu
  • Dünya edebiyatındaki ilk modern roman: Cervantes - Don Kişot
  • Dünya edebiyatındaki ilk realist roman: Gustave Flaubert - Madame Bovary
  • Dünyadaki ilk kadın romancı: Afraben (Afrahat)
  • Dünyadaki ilk özgün çizgi roman: New Fund (1935)
  • Dünyadaki ilk özgün çizgi roman hikayesi Chester Gould - Dick Tracy
  • Dünyadaki ilk psikolojik roman Madam de La Fayette - Prenses de Cleves
  • En başarılı psikolojik roman: Peyami Safa - 9. Hariciye Koğuşu
  • İç monolog tarzda yazılan ilk roman Adalet Ağaoğlu - Bir Düğün Gecesi
  • İlk çeviri roman Yusuf Kamil Paşa  - Telemak - Fenelon'dan çeviri
  • İlk edebi roman Namık Kemal - İntibah ( Sergüzeşt-i Ali Bey )
  • İlk kadın romancımız Fatma Aliye Hanım - Muhaderat
  • İlk köy romanı Nabizade Nazım - Karabibik
  • İlk macera romanı A.Mithat Efendi Hasan Mellah
  • İlk naturalist roman Nabizade Nazım - Zehra
  • İlk psikolojik roman Mehmet Rauf - Eylül
  • İlk psikolojik roman denemesi Nabizade Nazım - Zehra
  • İlk realist roman:Recaizade Mahmut Ekrem - Araba Sevdası
  • İlk tarihi roman Namık - Kemal Cezmi
  • İlk tezli roman: Nabizade - Nazım Zehra
  • İlk yanlış batılılaşmayı işleyen ilk roman: A.Mithat Efendi - Felatun Bey ve Rakım Efendi
  • İlk yerli roman Şemsettin Sami - Taaşşuk-ı Talat ve Fıtnat
  • İlk yerli çizgi roman karakteri: Köroğlu (1953)
  • Kurtuluş Savaşı'na değinen ilk roman: Y. Kadri - Karaosmanoğlu Yaban
  • Kurtuluş Savaşı'nı direkt işleyen ilk roman: Halide E. Adıvar - Ateşten Gömlek
  • Post-modern tarzda verilen ilk eser: Oğuz Atay - Tutunamayanlar
  • Ülkemizdeki ilk çocuk çizgi romanı: Kara Maske (1943)

Türk Edebiyatında İlkler

. İlk Hikâye Örneği: Letaif-i Rivayat, Ahmet Mithat Efendi -1870

2. Batılı Anlamda İlk Hikâye Denemesi: Küçük Şeyler, Sami Paşazade Sezai - 1892

3. İlk Naturalist Eser: Zehra, Nabizade Nazım

4. İlk Yerli Roman Denemesi: Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat, Şemsettin Sami

5. İlk Tarihî Roman Denemesi: Yeniçeriler, Ahmet Mithat Efendi

6- İlk Tarihî Roman Örneği: Cezmi, Namık Kemal

7. Edebiyatımızda İlk Fabl Örneği: Harnam, Şeyhî

8- Edebiyatımızda Batılı Anlamda İlk Fabl Örneği: Eşek İle Tilki Hikâyesi, Şinasi

9. İlk Makale Örneği: Tercüman-ı Ahval Mukaddimesi, Şinasi - 1860

10. İlk Eleştiri Örneği: Namık Kemal - 1866

11. Edebiyatımızdaki En Önemli Gezi Yazısı Örneği:SeyahatnameEvliya Çelebi

12. Edebiyatımızda Günlük Terimini İlk Kullanan yazar: Falih Rıfkı Atay

13. İlk tezkire : Mecalisü'n-Nefais, Ali Şir Nevaî

14. Anadolu Sahasında Yazılan İlk TezkireHeşt Behişt, Edirneli Sehî Bey

15. İlk Söylev (Nutuk): Göktürk Yazıtları (Orhun Abideleri)

16. İslâmî Dönem Türk Edebiyatı İlk Yazılı Eser : Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib

17. Edebiyatımızda İlk Mesnevi Örneği: Kutadgu BiligYusuf Has Hacib

18. Edebiyatımızda Aruzla Yazılan İlk Eser: Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib

19. Edebiyatımızda İlk Siyasetname Örneği: Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib

20. Batı Etkisindeki Türk Edebiyatında Bilinçli İlk Temsilcisi: Şinasi

Devamını oku...

Yazma Tür ve Tekniklerini Tanıma

Yazma Tür ve Tekniklerini Tanıma

Roman; olmuş veya olabilecek olayları, yer, zaman ve şahıs kadrosu ile kurmaca bir yapı içinde ele alan uzun anlatımlı bir türdür. İnsanların başından geçen serüvenler, kişilerin iç dünyaları, toplumsal bir olay ya da olgu gibi insanı ilgilendiren pek çok olay romana konu olabilir. Ancak işlenen konunun gerçek ya da gerçeğe yakın olması gerekir. Romanlar; bir olay, olayda yer alan kişiler (kahramanlar), olay zamanı ve olayın geçtiği yer (mekân) olmak üzere dört temel yapı üzerine kurulur. Roman yazarı yaşamdan seçme yapar, bunları düzenler, bu yolla seçtiklerine bir biçim ve anlam kazandırır.

Her romanda yazar dışında, yazar adına konuşan bir anlatıcı vardır. Bu anlatıcılar ya roman kahramanı olur ve yaşadıkları olayları birinci kişi ağzından anlatırlar ya kahramanları uzaktan izleyerek gördüklerini yorumlarlar ya da kahramanların zihinlerinden geçenleri okur, olan ve olabilecek olayları değerlendirirler.

f t g m